چه در همان أوان نوجوانى - در سنّ 14 سالگى - داعيهء مجادله ومناظرهء با دوانى را داشت ودر بيست سالگى از تحصيل دانشهاى معمول عصر خويش فراغت يافت ، ودر سال 936 ه ق به مقام صدارت عظمايى شاه تهماسب صفوى رسيد . وى آثار گونه‌گون ومتعدّدى از خود بر جاى گذاشت ، ودر متون فلسفي - كلامي خويش آراى دوانى را به شدّت مورد حمله وانتقاد قرار داد . در نقطهء أوج اين جريان ، صدر المتألهين شيرازي قرار داشت كه با نزديك ساختن انديشه‌هاى كلامي وفلسفي ودرآميختن آنها با شرع وعرفان ، طرفه معجونى چون حكمت متعاليه را ساخت كه امروزه به عنوان ارزشمندترين نظامهاى فلسفي شيعي شناخته شده است . 2 . حوزهء أصفهان : جريان فلسفي أصفهان از عهد شاه عبّاس صفوى ودر اثر تلاشهاى ميرداماد آغاز وتوسّط شاگردان أو بويژه سيّد احمد علوي تداوم يافت . در بخشهاى بعدى با تبيين نظام فلسفي وآراى ميرداماد ومير سيّد احمد علوي به برخى از ويژگيهاى اين جريان مهمّ فلسفي اشاره خواهيم كرد . شرح حال اجمالي مصنّف مير محمّد باقر شمس الدين محمّد حسينى استرآبادي ، مشهور به ميرداماد « 1 » ، و

--> ( 1 ) . « گويند كه محقّق كركى حسب الأمر رؤيايى حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام دختر خود را به عقد ازدواج شمس الدين محمّد درآورده كه به فرمودهء آن حضرت فرزندى از أو ظاهر خواهد شد كه وارث علوم أنبيا وأوصيا خواهد گرديد . لكن بعد از چندى پيش از آنكه فرزندى بوجود آيد آن دختر وفات يافت ومحقّق از بىنتيجه‌گى ظاهري آن رؤياي رحماني در حيرت بود تا بار دويم باز در خواب آن حضرت فرمود كه همانا مراد ما دختر ديگرت بوده نه اين دختر متوفّا ، اينك آن امر جهان مطاع را امتثال كرده ودختر ديگرش را به عقد شمس الدين درآورد وبعد از چندى همين ميرداماد بوجود آمد وبه مدارج عاليهء علميه ارتقا يافت ومصداق آن رؤياي رحماني گرديد . اينكه در السنهء بعضي داير ودر قاموس الاعلام نيز خود محمّد باقر را داماد شاه عباس ماضي دانسته واين لقب مشهوري داماد وميرداماد را نيز مستند بدان داشته ، همانا ناشى از قلّت تتبّع وبىاطّلاعى از حال ايرانيان است . » ريحانة الأدب ، ج 5 ، صص 56 - 57 .